Commewijne
Plantages en rivieren tegenover Paramaribo

Over Commewijne

Wie in Paramaribo aan de Waterkant staat, kijkt over de Surinamerivier recht op Commewijne. Het district is ongeveer 2.350 vierkante kilometer groot en loopt van de rivieroever tot aan de Atlantische kust. Het is vlak, groen en doorsneden met water. Drie eeuwen lang was dit het hart van de plantage-economie van Suriname. Vandaag is het een van de makkelijkste plekken om die geschiedenis te zien, op nog geen halfuur van de stad.

Een district aan twee rivieren

Commewijne wordt gevormd door twee rivieren: de Surinamerivier aan de westkant en de Commewijnerivier die er dwars doorheen stroomt. Waar ze samenkomen ligt Nieuw-Amsterdam, de hoofdplaats. De meeste inwoners wonen in Meerzorg, direct tegenover Paramaribo, dat steeds meer een voorstad van de hoofdstad wordt. Verder landinwaarts liggen dorpen als Tamanredjo en rijen oude plantagegronden, waarvan veel weer bos zijn geworden.

Vroeger ging alles hier over het water. Plantages lagen met hun voorkant aan de rivier en suiker, koffie en cacao gingen per boot naar Paramaribo. Die logica zie je nog steeds: veel bezienswaardigheden bereik je het mooist per boot, de rest met de fiets of over de weg.

Plantages langs het water

Vanaf de tweede helft van de zeventiende eeuw werden langs de Commewijne honderden plantages aangelegd. Tot slaaf gemaakte Afrikanen verbouwden er suiker, koffie en cacao. Na de afschaffing van de slavernij in 1863 kwamen contractarbeiders uit India en later uit Java naar de plantages. Hun nazaten wonen nog steeds in het district. Veel plantages raakten in verval, maar een aantal is gerestaureerd en te bezoeken:

• Frederiksdorp werd in 1747 gesticht als koffie- en cacaoplantage. De gebouwen zijn gerestaureerd tot resort, met een verhalenmuseum en de Boni Trail, een wandelroute over de vrijheidsstrijder Boni.
• Peperpot is een voormalige koffie- en cacaoplantage waar het bos is teruggekomen. Het is nu een natuurpark, en de oude directeurs- en officierswoningen zijn een boutique hotel.
• Mariënburg was een grote suikerplantage. De fabrieksgebouwen en de directeurswoning staan er nog.
• Bakkie heeft een klein museum over het leven op de plantages en is per boot bereikbaar.
• Rust en Werk ligt aan de Commewijnerivier en is een vaste lunchstop op de boottocht langs de plantages.

Fort Nieuw Amsterdam

In 1712 viel een Franse vloot de kolonie aan en nam plantage Meerzorg in. Om Paramaribo en de plantages beter te beschermen werd op de punt tussen de twee rivieren een fort gebouwd, dat in 1747 in gebruik werd genomen. Vanaf hier konden kanonnen beide rivieren bestrijken. Nu is Fort Nieuw Amsterdam een openluchtmuseum, met het monument voor de onafhankelijkheid op het terrein. Je bezoekt het met een rondleiding tijdens de plantage boottour.

Natuur en dieren

Op de rivier zie je vaak Guiana-dolfijnen, lokaal profosu genoemd, herkenbaar aan hun roze buik. Ze zwemmen vooral rond de monding van de Commewijne en de Surinamerivier. In Peperpot leven apen, luiaards en veel vogels. Na zonsondergang kom je er slangen, kikkers en uilen tegen op de avondtour. Rond Frederiksdorp vaar je met een kleine boot door het moeras.

Aan de kust ligt Braamspunt, een zandstrand bij de monding van de Surinamerivier. Van februari tot en met juli komen hier zeeschildpadden aan land om eieren te leggen: de lederschildpad, de groene soepschildpad en de karetschildpad. Met de Braamspunt tour ben je er bij zonsondergang.

Commewijne nu

Buiten Meerzorg is Commewijne rustig en landelijk. Er wordt nog steeds geboerd en gevist, en de wegen tussen de plantages zijn vlak en rustig, dus goed te fietsen. Vanaf Frederiksdorp kun je fietstochten maken naar Kroonenburg, Rust en Werk en Johanna Margaretha. Door de korte afstand tot Paramaribo is Commewijne een goede eerste kennismaking met Suriname buiten de stad: één dag op en langs het water, of een paar nachten op een plantage.